Wie heeft bedacht dat alles een verhaal moet zijn?

Ooit kon je gewoon een product verkopen. Je vertelde wat het deed, voor wie het bedoeld was en waarom iemand het zou moeten kopen. Tegenwoordig lijkt dat niet meer voldoende. Een product heeft een verhaal nodig. Een merk moet een verhaal vertellen en een organisatie moet vooral haar verhaal leven. Zelfs de aanschaf van een nieuwe bureaustoel wordt bij voorkeur gepresenteerd als een volgende stap in een inspirerende reis naar een betere werkervaring.

Ik overdrijf natuurlijk een beetje, maar niet eens zo heel veel. Storytelling is uitgegroeid tot een vast onderdeel van het marketingvocabulaire. Wie zich als organisatie wil onderscheiden, krijgt vroeg of laat het advies om een goed verhaal te vertellen. Dat klinkt aantrekkelijk, want verhalen maken informatie toegankelijk, roepen emoties op en blijven vaak beter hangen dan een verzameling feiten.

Alleen vraag ik me steeds vaker af of we het middel niet met het doel verwarren. Want moet werkelijk alles een verhaal zijn? En wat gebeurt er als een organisatie zo druk bezig is met vertellen dat ze vergeet antwoord te geven op de vragen van haar klanten?

Hoe storytelling een oplossing voor àlles werd

Het idee achter storytelling is bepaald niet nieuw. Lang voordat iemand het woord storytelling bedacht, werden verhalen al van generatie op generatie doorgegeven. Niet via een website, een podcast of een zorgvuldig opgemaakte PowerPoint, maar gewoon door ze te vertellen. En nog eens te vertellen, totdat iemand anders ze ook kende.

Kleine Mevrouw viel bijna achterover van verbazing toen we haar vertelden dat mensen vroeger hele boeken en lange verhalen uit hun hoofd leerden. Ze keek ons aan alsof we zojuist hadden beweerd dat mensen destijds voor hun plezier de gebruiksaanwijzing van de wasmachine reciteerden. Waarom zou je zoiets doen als je het ook gewoon kon opschrijven? En hoe onthield je al die woorden zonder af en toe stiekem te kijken?

Dat waren eigenlijk heel goede vragen. Vertellers maakten gebruik van ritme, vaste onderdelen en herkenbare patronen. Niet ieder woord lag vast: tussen de vertrouwde passages was ruimte om te improviseren. Juist die structuur hielp om lange verhalen te onthouden en door te geven. Al vermoed ik dat Kleine Mevrouw voorlopig toch liever een boek léést dan er eentje uit haar hoofd leert.

Ook in zakelijke communicatie werkt storytelling goed. Een softwareleverancier kan uitgebreid beschrijven welke functies een applicatie heeft, maar door te laten zien hoe een medewerker dankzij die software eindelijk overzicht krijgt in zijn werk, wordt de betekenis van die functies veel tastbaarder.

Ik schreef eerder al over de kracht van storytelling. Daar denk ik nog steeds hetzelfde over. Maar ergens tussen het vertellen van een goed verhaal en het advies om werkelijk overal een verhaal van te maken, zijn we een beetje doorgeschoten. En dat merk je vooral wanneer je als klant helemaal niet op zoek bent naar een verhaal.

De klant wil geen heldenreis, maar een antwoord

Stel dat je als IT-manager op zoek bent naar een nieuwe back-upoplossing. Je bezoekt de website van een leverancier omdat je wilt weten hoe snel gegevens kunnen worden hersteld, waar ze worden opgeslagen en hoe de oplossing aansluit op je bestaande infrastructuur.

In plaats daarvan lees je over de passie van het bedrijf, de uitdagingen die het heeft overwonnen en de overtuiging dat iedere organisatie een zorgeloze digitale toekomst verdient. Ergens onderaan de pagina staat dat de oplossing innovatief, schaalbaar en toekomstbestendig is.

Dat klinkt allemaal prachtig, maar je weet nog steeds niet of je binnen de afgesproken hersteltijd weer aan het werk kunt. Op dat moment is een helder antwoord waardevoller dan een meeslepend verhaal.

Natuurlijk willen zakelijke klanten ook weten met wie ze zaken doen en of een leverancier hun situatie begrijpt. Maar bij complexe producten en diensten hebben ze vooral informatie nodig waarop ze een beslissing kunnen baseren. Specificaties, voorwaarden en aantoonbare resultaten zijn dan geen hinderlijke onderbrekingen van het verhaal. Ze zijn vaak precies de reden waarom iemand de website bezoekt.

Dat is ook een belangrijk uitgangspunt bij ICT-copywriting. Technische informatie moet aansluiten bij de vragen en voorkennis van de doelgroep. Je kunt een ingewikkelde oplossing nog zo aantrekkelijk presenteren, maar als de lezer niet kan achterhalen wat die oplossing precies doet, schiet de tekst zijn doel voorbij.

Wanneer een verhaal wél iets toevoegt

Neem een klantcase. Je kunt vertellen dat een softwareoplossing de verwerkingstijd met, bijvoorbeeld, 40 procent heeft verkort. Dat is een mooi resultaat, maar het zegt nog weinig over de betekenis ervan. Waar liep de klant eerder tegenaan? Waarom werkte de oude aanpak niet meer? En wat veranderde er voor de medewerkers die dagelijks met het systeem werken?

Door die vragen te beantwoorden, krijgen de cijfers context. De lezer ziet niet alleen wat een oplossing heeft opgeleverd, maar begrijpt ook waarom dat resultaat ertoe doet. Misschien herkent hij zelfs iets van zijn eigen situatie.

Daarvoor hoeft het verhaal trouwens niet spectaculair te zijn. Er hoeft geen bijna-faillissement aan vooraf te gaan en de hoofdrolspeler hoeft geen onmogelijke obstakels te overwinnen. Soms is het interessant genoeg dat een organisatie jarenlang met omslachtige processen werkte en eindelijk besloot daar iets aan te doen.

Een goed klantverhaal maakt resultaten begrijpelijk, zonder de werkelijkheid spannender te maken dan ze is.

Het gevaar van het opgepoetste merkverhaal

Zodra storytelling onderdeel wordt van de marketingstrategie, ontstaat de verleiding om de werkelijkheid een beetje mooier te maken. Een gewone zakelijke beslissing krijgt al snel de allure van een gedurfde visie en een bescheiden verbetering wordt gepresenteerd als een revolutie. De woorden worden groter, terwijl de gebeurtenis zelf niet verandert.

Neem een bedrijf dat zichzelf presenteert als een hechte familie. Dat klinkt warm en betrokken, maar wat betekent het concreet? Worden medewerkers goed begeleid? Is er ruimte voor kritiek? Of is familie vooral een aantrekkelijk woord voor op de werken-bij-pagina?

Een overtuigend merkverhaal moet aansluiten bij de werkelijkheid. Uiteindelijk bepalen klanten en medewerkers of het beeld dat je schetst ook klopt.

Daarom vind ik de vraag welk verhaal willen we vertellen? niet altijd de beste eerste vraag. Interessanter is: wat hebben we daadwerkelijk te vertellen? Dat verschil lijkt klein, maar het verandert de manier waarop je naar content kijkt.

Begin bij de lezer, niet bij het verhaal

In marketingartikelen over storytelling duikt regelmatig de heldenreis op. Er is een hoofdpersoon, een uitdaging, een keerpunt en uiteindelijk een overwinning. Dat kan een prima manier zijn om een verhaal op te bouwen, maar niet iedere zakelijke tekst heeft zo’n spanningsboog nodig. Soms heeft een team gewoon een betere manier gevonden om gegevens uit te wisselen. Daar hoeft geen epische strijd aan vooraf te gaan.

Bovendien hangt de geschikte tekstvorm af van wat iemand zoekt. Wie zich in een onderwerp wil verdiepen, kan met plezier een uitgebreid artikel lezen. Maar iemand die producten vergelijkt of een specifiek antwoord zoekt, leest vaak heel anders. Uit onderzoek van Nielsen Norman Group naar online leesgedrag blijkt dat websitebezoekers teksten vaak scannen om relevante informatie te vinden. Dat betekent niet dat ze niet willen lezen, maar dat hun leesgedrag mede afhangt van hun doel. Een productpagina die de belangrijkste informatie bewaart voor de grote ontknoping, maakt het zo’n bezoeker onnodig moeilijk.

Een klantcase, een productpagina en een achtergrondartikel hebben nu eenmaal verschillende functies. Een klantcase kan laten zien hoe een oplossing in de praktijk werkt, terwijl een productpagina vooral duidelijk moet maken wat die oplossing doet. Een achtergrondartikel biedt juist ruimte voor verdieping, voorbeelden en nuance. Waarom zouden we die allemaal in dezelfde verhaalvorm willen persen?

Een goede contentstrategie begint daarom niet bij de vraag hoe je zoveel mogelijk verhalen kunt vertellen, maar bij wat je lezer wil weten. Soms is een verhaal daarvoor de beste vorm. Soms werkt een overzichtelijke vergelijking beter. En soms zijn drie duidelijke alinea’s precies genoeg.

Misschien mag een stoel gewoon een stoel zijn

Ik heb niets tegen storytelling. Integendeel, een goed verhaal kan ingewikkelde informatie begrijpelijk maken en een organisatie een menselijk gezicht geven. Maar een verhaal is geen kwaliteitskeurmerk dat je op iedere tekst kunt plakken. Het moet iets toevoegen, niet alleen bewijzen dat je als organisatie ook aan storytelling doet. Laten we dus vooral verhalen blijven vertellen wanneer ze de lezer verder helpen en accepteren dat een heldere uitleg soms meer waard is dan een meeslepende vertelling.

Want soms wil een klant weten welke visie er achter een product schuilgaat. Soms wil hij begrijpen hoe andere organisaties ermee werken. En soms wil hij gewoon weten of die bureaustoel in hoogte verstelbaar is. Dat laatste lijkt me een prima vraag. Ook zonder inspirerende heldenreis.

Geef een reactie